2007-10-02
POJ─寫日記e經驗分享
各位親愛的朋友:
POJ練習的怎麼樣了呢?和你變成麻吉了嗎?
其實以羅馬字書寫母語真的沒什麼撇步,最重要的就是「寫」,有寫有差,有在寫就會。
想當初在大學台語文社學了羅馬字後,我就開始試著用羅馬字寫日記。
後來再回頭翻那時的日記,個人經驗是,大約歷經3個階段。
1. 剛開始的試寫,很多字母與發音都會搞混(如送氣與無送氣, 入聲, 鼻音尾母音),所以看這時候的日記都要用猜的才知道在寫什麼。這時期常常會寫得卡卡的(所以都是很短的日記),而且腦袋裡還是華語思考,日記內容或那時寫的文章,都有很多的華語詞,也會覺得自己沒什麼台語詞可用。
2. 持續寫了很長一段時間後,羅馬字就寫得很順手了,字母與發音也不會再搞混了。這時會發現,竟然可以恢復台語思考書寫了,而且台語詞一直跑回來(從口語跑到書寫)。
3. 在此之前我都是寫無標調的POJ,後來學了聲調後,也試著開始寫聲調。一樣會從搞混到熟悉。
我選了3個階段各一篇日記,看你看不看得懂。
----
chan han chit le lan kai kang, i kong goa si ap lio siu tua. i kong goa e sai sin long chon pan luai, kha ko chi han chi han the khi lai.
kin a jit khui be chhut sia khan e hue, goa ka jip 編輯小組, tui sia lomaji ing kai u chin tua e pam cho.
goa huat kak iong lomaji sia jit chi e u 斷層, ko ling si lomaji ia be chin siok, sia kih lai siuN bam, tue be tio sim kua lai so siu e.
i sit tio ka ti e pi ai, bo siu be ko an ne sin ua. bo ka i to ai huan khuong!
(隔了好幾天, 有一篇被我劃掉的日記這樣寫著: in-ui lomaji ko ia-boe-tang sia ka cho sun e, ui tioh e sai ho ji toe e tio 思緒, so-i chit kai 破例 ing tiong-bun sia.----因為羅馬字還不能寫得很順, 為了能讓字跟得到思緒, 所以這次破例用中文寫. 哈~真好笑~ 不過那天的日記還是用台文寫了喔!)
----
khun kau chit-ma, be 11 tiam a, koat-teng kin-a-jit lai chhong 資科 e frontpage.
ti hong-thai-thiN, tu-a khun-chheN e si-chun, kati chit e lang ti pang-keng thiaN im-gak, chia hun, sia jit-ki, iong chou song-khoai e sim-cheng, na chhin-chhiuN choan se-kai taN goa chit e lang kang-khoan, goa to si chu-lang! ................
(發現竟然還有一篇是用英文寫的, 哈~真是太好笑了!)
----
góa tùi XX e sìn-jīm i-kēng lóng bô-khì--a, i chò tāichì e thai-tōu hōu góa bô hoat-tōu hòng-sīm. chhin-chhiuN téng-kaiN i kóng i ū chit-pit chiN ē-tàng hù chit e lâng ê chhù-sòe, sóu-ì i kah YY koaN chhut-khì, mkoh kî-sit i keng-pún bô chit-tiâu chiN, chit-má i siuN beh 2 e lâng hū-tam, góa keng-pún tō bô hoat-tōu chiap-siū, ......................
(以上聲調很多是錯的)
POJ練習的怎麼樣了呢?和你變成麻吉了嗎?
其實以羅馬字書寫母語真的沒什麼撇步,最重要的就是「寫」,有寫有差,有在寫就會。
想當初在大學台語文社學了羅馬字後,我就開始試著用羅馬字寫日記。
後來再回頭翻那時的日記,個人經驗是,大約歷經3個階段。
1. 剛開始的試寫,很多字母與發音都會搞混(如送氣與無送氣, 入聲, 鼻音尾母音),所以看這時候的日記都要用猜的才知道在寫什麼。這時期常常會寫得卡卡的(所以都是很短的日記),而且腦袋裡還是華語思考,日記內容或那時寫的文章,都有很多的華語詞,也會覺得自己沒什麼台語詞可用。
2. 持續寫了很長一段時間後,羅馬字就寫得很順手了,字母與發音也不會再搞混了。這時會發現,竟然可以恢復台語思考書寫了,而且台語詞一直跑回來(從口語跑到書寫)。
3. 在此之前我都是寫無標調的POJ,後來學了聲調後,也試著開始寫聲調。一樣會從搞混到熟悉。
我選了3個階段各一篇日記,看你看不看得懂。
----
chan han chit le lan kai kang, i kong goa si ap lio siu tua. i kong goa e sai sin long chon pan luai, kha ko chi han chi han the khi lai.
kin a jit khui be chhut sia khan e hue, goa ka jip 編輯小組, tui sia lomaji ing kai u chin tua e pam cho.
goa huat kak iong lomaji sia jit chi e u 斷層, ko ling si lomaji ia be chin siok, sia kih lai siuN bam, tue be tio sim kua lai so siu e.
i sit tio ka ti e pi ai, bo siu be ko an ne sin ua. bo ka i to ai huan khuong!
(隔了好幾天, 有一篇被我劃掉的日記這樣寫著: in-ui lomaji ko ia-boe-tang sia ka cho sun e, ui tioh e sai ho ji toe e tio 思緒, so-i chit kai 破例 ing tiong-bun sia.----因為羅馬字還不能寫得很順, 為了能讓字跟得到思緒, 所以這次破例用中文寫. 哈~真好笑~ 不過那天的日記還是用台文寫了喔!)
----
khun kau chit-ma, be 11 tiam a, koat-teng kin-a-jit lai chhong 資科 e frontpage.
ti hong-thai-thiN, tu-a khun-chheN e si-chun, kati chit e lang ti pang-keng thiaN im-gak, chia hun, sia jit-ki, iong chou song-khoai e sim-cheng, na chhin-chhiuN choan se-kai taN goa chit e lang kang-khoan, goa to si chu-lang! ................
(發現竟然還有一篇是用英文寫的, 哈~真是太好笑了!)
----
góa tùi XX e sìn-jīm i-kēng lóng bô-khì--a, i chò tāichì e thai-tōu hōu góa bô hoat-tōu hòng-sīm. chhin-chhiuN téng-kaiN i kóng i ū chit-pit chiN ē-tàng hù chit e lâng ê chhù-sòe, sóu-ì i kah YY koaN chhut-khì, mkoh kî-sit i keng-pún bô chit-tiâu chiN, chit-má i siuN beh 2 e lâng hū-tam, góa keng-pún tō bô hoat-tōu chiap-siū, ......................
(以上聲調很多是錯的)
2007-09-22
POJ─子音P+母音練習
a, aⁿ, am, an, ang, ap, at, ak, ah
i, iⁿ, im, in, ip, it, ih
u, un, ut, uh
e, eⁿ, eng, ek, eh
o', oⁿ, om, ong, op, ok, o'h
o, oh
ai, aiⁿ, aih
au, auⁿ, auh
ia, iaⁿ, iam, ian, iang, iap, iat, iak, iah
iu, iuⁿ, iuh
io/io', ioⁿ, iong, iok, ioh/io'h
ui, uiⁿ, uih
oa, oaⁿ, oan, oat, oah
oe, oeh
iau, iauⁿ
oai, oaiⁿ
子音P+母音
pa/巴, paⁿ/喇叭聲, pan/班, pang/幇, pat/八, pak/北, pah/百
pi/比, piⁿ/邊, pin/賓, pit/筆, pih/鱉
pu/匏, pun/分, put/不, puh/發*
pe/父, peⁿ/崩, peng/冰, pek/迫, peh/白
po'/補, pong/磅, pok/駁
po/保, poh/薄
pai/拜, paiⁿ*
pau/包, pauh*
piaⁿ/餅, pian/編, piang/乓*, piat/別*, piak/爆*, piah/壁
piu*
pio/pio'/表, piong*
pui/肥, puih*
poa*, poaⁿ/搬, poan/畔, poat/拔*, poah/撥*
poe/杯, poeh/八*
piau/標
png/飯
PS:
puh/發: puh-íⁿ/發芽
paiⁿ: páiⁿ-thāiⁿ/鬧彆扭.
pauh: 廈門音新字典: (1)同發(hoat), pauh-khí, pauh chhut-lâi, hoat-pauh, pauh-íⁿ, pauh-gê. (2) pauh8=bauh8, chiū-sī chiong pau-hâm ê kè-chîⁿ lâi pak8 ê ì-sù.
piang/乓: ngē-piàng-piàng/硬梆梆
piat/別: tek8-piat8/特別 (pat8-lâng/別人)
piak/爆: piak-khang/敗露
piu: 廈門音新字典: (1) iat8 ê ì-sù; hong teh chhe ê khóan-sit. (2) iá-siù, khah sòe-chiah hó'; hó͘ pan-tiám; jī-sìⁿ. (3) chúi lâu ê kóan-sit, chúi ê miâ. (4) thâu-mng5 tng5 sit8-pe, mng5 iāⁿ ê khóan-sit.
piong: 廈門音新字典: chiū-sī kò'-chiah8, tham-chiah8 ê ì-sù.
puih: 廈門音新字典: puih8: 同拔(poat8), puih8-oê, ôe-puih8, puih8-hoe, puih8 tek-than, puih8-to, puih8-kiàm.
poa: 廈門音新字典: pòa: (1)同pò, pòa-hiat-kak8; pòa-ki; pòa chhek-thâu; pòa-bí. (2)同貝(pòe), tōa-pòa-pò', chiū-sī pún-tē ê mî-pò'.
poat/拔: hái-poat8/海拔; ná-poat8-á/niá-poat8-á/番石榴
poah/撥: poah-kang/撥空; poah8-tó/跌倒
poeh/八: 北部腔(南部腔peh/八); poeh8-kiàm/拔劍
i, iⁿ, im, in, ip, it, ih
u, un, ut, uh
e, eⁿ, eng, ek, eh
o', oⁿ, om, ong, op, ok, o'h
o, oh
ai, aiⁿ, aih
au, auⁿ, auh
ia, iaⁿ, iam, ian, iang, iap, iat, iak, iah
iu, iuⁿ, iuh
io/io', ioⁿ, iong, iok, ioh/io'h
ui, uiⁿ, uih
oa, oaⁿ, oan, oat, oah
oe, oeh
iau, iauⁿ
oai, oaiⁿ
子音P+母音
pa/巴, paⁿ/喇叭聲, pan/班, pang/幇, pat/八, pak/北, pah/百
pi/比, piⁿ/邊, pin/賓, pit/筆, pih/鱉
pu/匏, pun/分, put/不, puh/發*
pe/父, peⁿ/崩, peng/冰, pek/迫, peh/白
po'/補, pong/磅, pok/駁
po/保, poh/薄
pai/拜, paiⁿ*
pau/包, pauh*
piaⁿ/餅, pian/編, piang/乓*, piat/別*, piak/爆*, piah/壁
piu*
pio/pio'/表, piong*
pui/肥, puih*
poa*, poaⁿ/搬, poan/畔, poat/拔*, poah/撥*
poe/杯, poeh/八*
piau/標
png/飯
PS:
puh/發: puh-íⁿ/發芽
paiⁿ: páiⁿ-thāiⁿ/鬧彆扭.
pauh: 廈門音新字典: (1)同發(hoat), pauh-khí, pauh chhut-lâi, hoat-pauh, pauh-íⁿ, pauh-gê. (2) pauh8=bauh8, chiū-sī chiong pau-hâm ê kè-chîⁿ lâi pak8 ê ì-sù.
piang/乓: ngē-piàng-piàng/硬梆梆
piat/別: tek8-piat8/特別 (pat8-lâng/別人)
piak/爆: piak-khang/敗露
piu: 廈門音新字典: (1) iat8 ê ì-sù; hong teh chhe ê khóan-sit. (2) iá-siù, khah sòe-chiah hó'; hó͘ pan-tiám; jī-sìⁿ. (3) chúi lâu ê kóan-sit, chúi ê miâ. (4) thâu-mng5 tng5 sit8-pe, mng5 iāⁿ ê khóan-sit.
piong: 廈門音新字典: chiū-sī kò'-chiah8, tham-chiah8 ê ì-sù.
puih: 廈門音新字典: puih8: 同拔(poat8), puih8-oê, ôe-puih8, puih8-hoe, puih8 tek-than, puih8-to, puih8-kiàm.
poa: 廈門音新字典: pòa: (1)同pò, pòa-hiat-kak8; pòa-ki; pòa chhek-thâu; pòa-bí. (2)同貝(pòe), tōa-pòa-pò', chiū-sī pún-tē ê mî-pò'.
poat/拔: hái-poat8/海拔; ná-poat8-á/niá-poat8-á/番石榴
poah/撥: poah-kang/撥空; poah8-tó/跌倒
poeh/八: 北部腔(南部腔peh/八); poeh8-kiàm/拔劍
2007-09-01
POJ─母音、子音
寫tī頭前
白話字(Peh-oe-ji, POJ),又稱教會羅馬字、台灣羅馬字、台語羅馬字。利用17個英文字母,加上聲調,可拼寫Hō-ló、Hak及各族原住民語言(Hak-fa及各族原住民語再增加數個字母)。
在楊允言先生整理的白話字台語文網站,收集相當豐富的白話字相關網站,大家可以從http://203.64.42.21/taigu.asp這裡進去觀看符合自己需求的網站。
以下僅以個人的學習經驗出發,簡易介紹台語羅馬字。
電腦無法顯示的第8調, o', m第7調,則以數字符(如tioh8, theh8, chit8), ou(如Amôu, hōu)或o', m7表示。

註1:電腦無法處理時,o' 可寫成 ou 或 oo,ⁿ (鼻音)可寫成 N 或 nn
註2:oa、oe的介音是 o,不是 u,所以不寫 ua、ue
註3:ian/煙、iat/搧、eng/英、ek/益,介音分別是 i 與 e,所以不寫 en、et、ing、ik
註4:oⁿ、ong/王、ok/惡,因為 o 無此狀況(鼻音或後面接 ng 與 k),所以小黑點可以省略,不再寫成 o'ⁿ、o'ng、o'k (不過也有人oⁿ o'ⁿ都寫)
註5:鼻音尾與入聲尾有發音位置的對照關係,就像是長音─短音:[嘴唇] am/暗─ap/壓;[舌尖] an/安─at/折;[舌根] ang/紅─ak/澆;[喉嚨] a/阿─ah/啊。-h可想像成休止符的概念

例:pa/飽、phi/皮、bu/母、me/妹、tou/肚、tho/討、chai/知、chhau/草、jia/惹、sio/燒、liu/溜、niau/貓、kui/歸、khoah/闊、goeh/月、nga/雅、hoaiⁿ/橫
練習口訣:[橘色字體為子音]
a bu che chhia e gong 阿母坐車會暈
hou i jiok koe khe 乎伊追過溪
lang m na ng to 人不只靠刀
ou peh phiat si toa thau ui 烏白撇是大頭偉
練習:(因此部落格無法顯示o右上小黑點, 所以暫時用 o' 表示)
pi-phi/卑鄙
toa-thoaⁿ(thoaN, thoann)/大攤
ko-kho/高考
chi-chhi/支持
m-bian/不免(不用)
se-ji/細膩(小心)
hoan-hu/吩咐
niau-mi/貓咪
nng-lang/兩人
go'(gou, goo)-goeh/五月
khoaⁿ-gu/看牛
ngia-lau-jiat/迎熱鬧
tek-piat/特別(不是 tik-pet)
eng-hiong/英雄(不是 ing-hiong或 in-hiong)
ap-pek/壓迫
at-tng/折斷
ak-hoe/澆花
ah-a/鴨仔
tioh-kip/著急
hoat-lut/法律
khak-teng/確定
chhiong-thut/衝突
lan-lang chap-go'(gou, goo)-am/農曆15夜晚
A-m om-bin ng tho'(thou, thoo)-kha/伯母摀臉朝地下
a-ko/阿哥
a-ko'(kou, koo) /阿姑
o'(ou, oo)-a/芋仔
o-a/蚵仔
gin-a/囡仔(小孩)
in-a/印仔(印章)
gin-a tng in-a/小孩蓋印章
goa/gun/我
goan/gun/我們(不包括對方)
lan/我們(包括對方)
li/你
lin/你們
i/他
in/他們
gin-a kap goa ti goa-khau teh khoaⁿ gu/囡仔和我在外口看牛
(不是 in-a kap oa ti oa-khau teh khoaN gu)
iat-hong khoaⁿ ian-hoe/搧風看煙火(不是 et-hong khoaN en-hoe)
lek-su ai chheng-sng/歷史要清算(不是 lik-su ai chhing-sng)
白話字(Peh-oe-ji, POJ),又稱教會羅馬字、台灣羅馬字、台語羅馬字。利用17個英文字母,加上聲調,可拼寫Hō-ló、Hak及各族原住民語言(Hak-fa及各族原住民語再增加數個字母)。
在楊允言先生整理的白話字台語文網站,收集相當豐富的白話字相關網站,大家可以從http://203.64.42.21/taigu.asp這裡進去觀看符合自己需求的網站。
以下僅以個人的學習經驗出發,簡易介紹台語羅馬字。
電腦無法顯示的第8調, o', m第7調,則以數字符(如tioh8, theh8, chit8), ou(如Amôu, hōu)或o', m7表示。

註1:電腦無法處理時,o' 可寫成 ou 或 oo,ⁿ (鼻音)可寫成 N 或 nn
註2:oa、oe的介音是 o,不是 u,所以不寫 ua、ue
註3:ian/煙、iat/搧、eng/英、ek/益,介音分別是 i 與 e,所以不寫 en、et、ing、ik
註4:oⁿ、ong/王、ok/惡,因為 o 無此狀況(鼻音或後面接 ng 與 k),所以小黑點可以省略,不再寫成 o'ⁿ、o'ng、o'k (不過也有人oⁿ o'ⁿ都寫)
註5:鼻音尾與入聲尾有發音位置的對照關係,就像是長音─短音:[嘴唇] am/暗─ap/壓;[舌尖] an/安─at/折;[舌根] ang/紅─ak/澆;[喉嚨] a/阿─ah/啊。-h可想像成休止符的概念

例:pa/飽、phi/皮、bu/母、me/妹、tou/肚、tho/討、chai/知、chhau/草、jia/惹、sio/燒、liu/溜、niau/貓、kui/歸、khoah/闊、goeh/月、nga/雅、hoaiⁿ/橫
練習口訣:[橘色字體為子音]
a bu che chhia e gong 阿母坐車會暈
hou i jiok koe khe 乎伊追過溪
lang m na ng to 人不只靠刀
ou peh phiat si toa thau ui 烏白撇是大頭偉
練習:(因此部落格無法顯示o右上小黑點, 所以暫時用 o' 表示)
pi-phi/卑鄙
toa-thoaⁿ(thoaN, thoann)/大攤
ko-kho/高考
chi-chhi/支持
m-bian/不免(不用)
se-ji/細膩(小心)
hoan-hu/吩咐
niau-mi/貓咪
nng-lang/兩人
go'(gou, goo)-goeh/五月
khoaⁿ-gu/看牛
ngia-lau-jiat/迎熱鬧
tek-piat/特別(不是 tik-pet)
eng-hiong/英雄(不是 ing-hiong或 in-hiong)
ap-pek/壓迫
at-tng/折斷
ak-hoe/澆花
ah-a/鴨仔
tioh-kip/著急
hoat-lut/法律
khak-teng/確定
chhiong-thut/衝突
lan-lang chap-go'(gou, goo)-am/農曆15夜晚
A-m om-bin ng tho'(thou, thoo)-kha/伯母摀臉朝地下
a-ko/阿哥
a-ko'(kou, koo) /阿姑
o'(ou, oo)-a/芋仔
o-a/蚵仔
gin-a/囡仔(小孩)
in-a/印仔(印章)
gin-a tng in-a/小孩蓋印章
goa/gun/我
goan/gun/我們(不包括對方)
lan/我們(包括對方)
li/你
lin/你們
i/他
in/他們
gin-a kap goa ti goa-khau teh khoaⁿ gu/囡仔和我在外口看牛
(不是 in-a kap oa ti oa-khau teh khoaN gu)
iat-hong khoaⁿ ian-hoe/搧風看煙火(不是 et-hong khoaN en-hoe)
lek-su ai chheng-sng/歷史要清算(不是 lik-su ai chhing-sng)
訂閱:
文章 (Atom)